|
HUKUK
| |
SİVİL HAVACILIK MEVZUATI VE
İDARİ İŞLEMLERİN HUKUKİ DURUMLARI
Av. Şafak Herdem, MBA
GBS Avukatlık Bürosu
Kurucu Ortak
Türk sivil havacılık faaliyetlerinin kanunda düzenlendiği
şekliyle ulusal ve uluslar arası ilişkilerimize uygun bir
şekilde düzenlenmesini sağlamak amacıyla oluşturulan 2920 sayılı
Türk Sivil Havacılık Kanunu, yapısı ve amacı itibariyle genel
anlamıyla birçok hukuk dalıyla ilişkilidir. Bu hukuk dallarının
başında; Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun ulusal çıkarlarımız
dışında uluslar arası çıkarlara uygun düzenlemeler de getirmeyi
amaçlamasından dolayı Devletler Umumi ve Hususi Hukuku, genel
itibariyle taşıma faaliyetlerini düzenlemesinden dolayı Borçlar
ve Ticaret Hukuku ve yine idarenin düzenleyici işlemleri ve buna
uygun yaptırımları barındırması bakımından ise İdare Hukuku
gelmektedir. Bu makalemizde ise genel olarak Türk Sivil
Havacılık Kanunu çerçevesinde idari işlemlerin genel idare
hukuku kuralları çerçevesinde değerlendirilmesi öngörülmüştür.
|
|
Türk sivil
havacılık mevzuatı da ülkemizde bir çok alanda yaşanan sorunlara
benzer olarak birbirinden bağımsız yaklaşık 1500-2000 sayfalık
mevzuat hükmünü haizdir. Bu kadar fazla ve kimi zaman özensiz
hazırlanan mevzuat kaynaklarının zamanla birbirleriyle çelişkili
durumlar yaratması tecrübeyle sabit olup bu gibi durumlarda,
uyuşmazlık yine İdare Hukuku’nun genel ilkeleri ile çözüme
kavuşturulmak durumundadır. Bu genel ilkelerin başında ise;
idari işlemlerin, tüzük ve yönetmeliklere, tüzük ve
yönetmeliklerin kanunlara, kanunların ise anayasaya aykırı
olmaması gerekliliği ilkesi gelmektedir. Fakat anmış olduğumuz
yasal kaynaklar dışında sivil havacılık mevzuatımızda hiç de
alışılagelmemiş bir kaynak türü vardır ki o da Ulaştırma
Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından zaman zaman
çıkartılan “Havacılık Talimatlarıdır”. Havacılık Talimatları
gerek içerik gerekse de organik olarak idare ve anayasa
hukukundaki yönetmeliklere son derece benzer yönler ihtiva
etmektedir. Örneğin; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından
çıkartılan SHY-150.10A sayılı Havaalanları Yer Hizmet Türleri ve
Detayları başlıklı “Talimat”ın 1. maddesi uyarınca “ Bu
talimatın amacı 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun
44’üncü maddesi gereğince 28 Ağustos 1996 tarih ve 22741 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmış bulunan Havaalanları Yer Hizmetleri
Yönetmeliği’nin 5’nci maddesinde belirtilen yer hizmet
türlerinin detayları ile ilgili uygulama esaslarını
belirtmektir.” Bu madde lafzından sonra idare ve anayasa
hukukumuzda sıklıkla anılan tüzük ve yönetmelik tanımlarının
Türk Dil Kurumu tarafından verilen tanımlarına yer vermekte
fayda vardır:
Tüzük: Herhangi bir kurumun veya kuruluşun tutacağı yolu ve
uygulayacağı hükümleri sırasıyla gösteren maddelerin hepsi,
nizamname, statü.1
Yönetmelik: Yasa ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak amacıyla
hazırlanan, düzenleyici kuralların yazılı olduğu resmî belge.2
Yukarıda verilen iki tanım ile Havacılık Talimatı’nın ilk
maddesi mukayese edildiğinde, Talimat’ın hukuki yapısının tüzük
mü veya yönetmelik mi olduğu maalesef anlaşılamamaktadır. Bu
durumda hukuki terminoloji çerçevesinde verilen terimleri
incelemek gerekmektedir.
Anayasa Hukuku bağlamında,
Tüzük: Kanunun uygulanmasını göstermek ya da emrettiği işleri
belirtmek amacıyla, kanunlara aykırı olmamak ve Danıştay
incelemesinden geçirilmek koşulu ile Bakanlar Kurulu tarafından
çıkartılan nizamnamedir.
Yönetmelik ise; Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu
tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların
ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı
olmamak şartıyla çıkarttıkları nizamnamedir.
Terminolojik tanımlamalardan da anlaşıldığı üzere Yönetmelik ve
Havacılık Talimatları amaçları, ortaya çıkışları ve
uygulayıcıları bakımından son derece benzerlik göstermektedir.
Her ikisi de kamu tüzelkişiliği tarafından kendi görev
alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını
sağlamak üzere çıkartılan kurallar bütünüdür.
Peki bu durumda akla şu soru gelmektedir:
Birçok havacılık uyuşmazlığının düzenlendiği ve bir kamu
tüzelkişiliği olan Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel
Müdürlüğü tarafından çıkartılan tüm Havacılık Talimatları
aslında hukuken bir Yönetmelik midir, Yönetmelik olduğu
kabullenilirse yukarıda anmış olduğumuz Talimat maddesine
atıfla, bir yönetmeliğin bir başka yönetmeliğe dayanak
oluşturması hukuken mümkün müdür?
Başlangıçta son derece teknik bir hukuki tartışma gibi görünse
de konu göründüğünden son derece vahim sonuçlar doğurabilir.
Örneğin usuli hukuka aykırılığı tespit edilmiş bir Talimat’ın
düzenlediği kuralların da yoklukla malul olduğunun hükme
bağlanması halinde, işbu kurallara göre tesis edilmiş bir çok
işlem veya edinilmiş hakkın da hukuk dünyasında sorgulanması ve
menfaatler dengesine, hukukun genel kaidelerine uygun şekilde
sonuca bağlanması gerekmektedir.
|
Teknik hukuk
incelememizi biraz daha yoğunlaştırdığımızda 3011 sayılı kanun
düzenlemeleri ile karşılaşılmaktadır. “Resmi Gazetede
Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanun” başlığını
taşıyan 3011 sayılı kanun uyarınca; Başbakanlık, Bakanlıklar ve
Kamu Tüzel Kişilerinin,
-işbirliğine, yetki ve görev alanlarına ait hükümlerini
düzenleyen,
-kamu personeline ait genel hükümleri kapsayan,
-kamuyu ilgilendiren yönetmelikleri Resmi Gazetede
yayımlanacaktır.
Her ne kadar içerik bakımından bir yönetmelik düzenlemesinden
farklı olmasa da salt şeklen 3011 sayılı kanunun gereklerini
yerine getirmesi beklenmediği ve bir şekilde yargılama konusu
yapılmayan, yapılsa dahi bu hususun aksi ispat edildiği
Havacılık Talimatlarının, Yönetmeliklerden ayrıldığı tek nokta
esastan ziyade şekle ilişkin yayım sürecidir.
|
İdare hukukumuzda “Düzenleyici İdari İşlemler” başlığı altında
tahdidi olarak zikredilen tüzük ve yönetmeliklerden farklı bir
hukuki yapıya sahip “Adi Düzenleyici İşlemler” sınıfından
sayılması kabul görmüş bu tür işlemlerin, gerek organik gerek
maddi anlamda çok daha yerinde düzenlenmesi gerekmektedir.
Yukarıdaki tanımda da vermiş olduğumuz gibi; yönetmeliğin amacı
kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını göstermek amacıyla
düzenleyici işlem tesis etmektir. Layıkıyla düzenlenmiş ve tüm
ihtiyaçlara cevap veren bir yönetmeliğin varlığı halinde ise
yönetmelik ile aynı içeriğe sahip ve ayrıldığı tek noktanın
Resmi Gazete’de yayımlanması olmasından dolayı farklı bir hukuki
çerçevede değerlendirdiğimiz Talimatların havacılık sektörü
kadar hassas düzenleme ve uygulamalar gerektiren bir sektörde
varlığı hukuki düzen bakımından son derece isabetsizdir.
Bu isabetsizliğin en çok hissedileceği durumlar ise en çok
elbette ki idari uyuşmazlıkların çözümü sırasında
hissedileceğinden hukuki kademelerin sıhhatli doldurulması ve
gereksiz mevzuat yaratılmasının önüne geçilmesi gerekmektedir.
Saygılarımızla,
Bir Sonraki Yazımız: Sivil Havacılık Kanunu’nun Eksiklikleri
|
|
__________________________________________
1
http://www.tdk.gov.tr/TR/SozBul.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF4376734BED947CDE&Kelime=t%c3%bcz%c3%bck
_________________________________________
2
http://www.tdk.gov.tr/TR/Default.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF4376734BED947CDE |
|