www.tayyareci.com                  ANA SAYFA Tayyareci Türkçe Site Türkiye'nin en kapsamlı havacılık sitesi
Tayyareci English Site
Tayyareci Deutsch Site
Sitede Arama :
 

Lockheed T-33A/RT-33 , Canadair T-33Mk.III

“Silverstar”

ABD’li uçak üreticisi olan Lockheed Aircraft Corporation firması tarafından üretilen T-33A USAF’ta 1948 yılından Cessna T-37A’nın çıktığı 1957 yılına ve Northrop T-38A’nın çıktığı 1961 yılına kadar görev yapan tek jet eğitim uçağıdır. Temel eğitim, enstruman eğitim ve deney uçağı olarak kullanılmıştır. 6557 adet üretim miktarıyla dünyada en çok kullanılan jet eğitim uçağı olmuş 40 yıldan fazla bir süre görevde kalmıştır.

T-33, USAF’ın ilk jet avcı uçağı olan Lockheed P-80 “Shooting Star”ın (bilahare F-80 olarak adlandırılmıştır) bir gelişimidir. 1940’lı yılların sonlarına doğru TF-80 adı altında, P-80’in gövde boyu uzatılmış, kokpit iki kişilik “tandem” hale getirilmiş olarak göreve başlamıştır. İlk uçuşu 1948 Mart’ında gerçekleştirilmiştir. Bu uçağın yapımındaki ana maksat, pervaneli uçaklarda uçmuş savaş pilotlarına temel jet eğitimi verebilmektir.

1950’li yılların başlarında NATO hava gücünü yaratabilmek için Kanada kendi hava personelinin eğitimine ilaveten birkaç bin müttefik personelinin eğitimini de yüklenmiştir. Bu uygulama için Kanada’ya 20 adet T-33A-1-LO hibe edilmiş, bilahare 10 adet te ödünç verilmiştir. Kanada kendi versiyonu olan T-33’leri üretmeye 1951’de başlayınca bu uçaklar Türkiye ve Yunanistan Hava Kuvvetleri’ne transfer edilmiştir. Kanada yapısı T-33’ler Canadair firması tarafından yapılmış, yapımcı firma tarafından CT-33AN olarak, USAF tarafından ise T-33 Mk.III olarak adlandırılmıştır. 27 Kasım 1951’de ilk uçuşunu yapan Kanada yapımı T-33’ler Amerikan yapımlarına gövde konstrüksiyonu olarak benzemektedir. Ancak İngiliz menşeili, 5100 libre itiş gücünde Rolls-Royce “Nene-10” turbojet motoruyla tahrik edilmiştir. Kanada’ya ilaveten bu uçaklar Fransa, Yunanistan, Portekiz, Türkiye ve Bolivya tarafından da kullanılmıştır. CT-33AN’den toplam 656 adet üretilmiştir.

Aynı şekilde Japonya’da Kawasaki fabrikasında da 1 Temmuz 1954’den itibaren lisans altında üretimine başlanmış ve toplam 210 adet üretilmiştir.

Belçika, Brezilya, Kanada, Şile, Milliyetçi Çin, Kolombiya, Küba, Danimarka, Etyopya, Fransa, Yunanistan, İran, İtalya, Japonya, Güney Kore, Hollanda, Norveç, Pakistan, Peru, Filipinler, Portekiz, Suudi Arabistan, İspanya, Tayland, Uruguay, Amerika Birleşik Devletleri, Venezuela, Yugoslavya ve Türkiye’nin de dahil olduğu 30 civarında ülke T-33A kullanıcısı olmuştur.

1959 yılı sonuna kadar toplam 6557 T-33’ün 5691 adedi T-33A tipindedir. RT-33A versiyonu ise yabancı ülkelerin kullanımı için geliştirilmiş bir hava keşif-fotoğraf  modelidir. Bu modelde buruna bir kamera konmuş, diğer gerekli ekipmanlar da arka koltuğun yerine yerleştirilmiştir. MAP (Military Aid Program=Askeri Yardım Programı) çerçevesi içinde Fransa, Italya, Hollanda, Pakistan, Tayland ve Türkiye’ye verilmişlerdir.

T-33’ler, USAF’ın önleme uçağı (interceptor) olan F-94’lerin gelişmesinde de rol oynamıştır. F-94’lerin kanatları, kuyruk kısmı ve iniş takımları T-33’den alınmıştır.

THKv’nin jet uçaklarına geçişi: 16 Ekim 1950’de 8 hv plt.sb.ın ABD-Arizona’daki  Edwards AFB’ye gönderilmiştir. Bu sekiz pilot aynı zamanda ülkemizin ilk jet pilotlarıdır (1). İsimleri aşağıda yazılı bu pilotlarımız sırası ile T-6, T-33, F-80 ve F-84 ile eğitim uçuşlarını tamalayıp 1951 Mayıs’ında ülkemize dönmüşlerdir. İlk gelen T-33’ler T-33A’lar olup ilk ikisi (51-4058, 51-4059) 27.Aralık.1951 tarihinde denizyolu ile İstanbul’a getirilmiştir. Diğer T-33’ler İtalya’nın Brindisi şehrinden uçurularak Balıkesir’e getirilmiştir. T-33A’ların gelişi 1993’e kadar devam etmiş olup toplam 110 adet THKv’ye katılmıştır. İlk gelen uçaklar 193.Filo’ya tahsis edilmiştir. Jet Eğitim Filosu 27.12.1951’den 1953’e kadar Balıkesir’de kalmış, bilahare Diyarbakır’a intikal etmiştir. Burada 1956 sonuna kadar görev yapan filo Eskişehir’e intikal etmiştir. 1957’den itibaren 111.Jet Eğitim Filosu adıyla çalışan filonun adı 1958’de Müstakil Eğitim Filosu olarak değiştirilmiştir. 4 temmuz 1964’de Çiğli’ye intikal eden filo 1970’den itibaren 121. Jet Eğitim Filosu olarak yeniden adlandırılmıştır. 1993 yılından itibaren T-33’ler emekliye ayrılmaya başlamıştır. Bunun haricinde bütün filolarda birkaç T-33A 1996 yılı ortalarına kadar eğitim ve irtibat uçağı olarak görev yapmıştır. Canadair yapımı toplam 58 adet T-33 Mk.III 1958-1982 yılları arasında THKv’ne katılmıştır.  121.Filo’ya ilaveten, T-33A’larla birlikte aşağıdaki Jet Üsleri’nde eğitim ve irtibat uçağı olarak görev yapmışlardır. Bu üsler şunlardır:

  1. AJÜ Eğt., İrt. Kıt’ası................... 1953-1996
  1. AJÜ Eğt., İrt. Kıt’ası................... 1956-1996
  2. AJÜ Eğt., İrt. Kıt’ası................... 1956-1997
  3. AJÜ Eğt., İrt. Kıt’ası................... 1956-1996
  4. AJÜ Eğt., İrt. Kıt’ası................... 1956-1996
  5. AJÜ Eğt., İrt. Kıt’ası................... 1956-1996
  6. AJÜ Eğt., İrt. Kıt’ası................... 1956-1996
  7. AJÜ Eğt., İrt. Kıt’ası................... 1956-1996

1955 Ocak-Temmuz ayları arasında da MAP programı dahilinde 22 adet RT-33A RCAF’den (Kanada) gelmiştir. Bunu 1983’de 2 adet Fransa’dan gelen RT-33A takip etmiştir.  RT-33A’lar 1994 yılına kadar aşağıdaki filolar tarafından kullanılmıştır.

      Jet Eğitim Filosu (Eskişehir)............1956-1958

      Jet Keşif Filosu 114ncu Filo............1956-1958

      192. Filo (9. AJÜ,Balıkesir)...................1982-1984

      184. Filo (8.AJÜ, Diyarbakır)................1984-1994

The T-33A designed and produced by the US aircraft designer & manufacturer Lockheed Aircraft Corporation remained to be the only jet gtrainer until the emergence of Cessna T-37 in 157 and Northrop T-38A in 1961. It was utilized for basic training, instrument training and also as experimental plane. With a production number of 6557 examples it is the most produced jet trainer in the World and it remained in active duty for more than 40 years.

T-33 is an advanced derivative of USAF’s first jet fighter Lockheed P-80, which was later on named as F-80. Towards the end of the 1940s a plane named TF-80 with an extended fuselage and a new tandem cockpit became operational. Its first flight took place in March 1948. The main philosophy beyond was to give the fighter pilots accustomed flying with proppeller driven fighters the  basic jet training.

At the beginning of the 1950s Canada undertook the educational responsibility of a few thousand allied personnel in addition to her own. To help the undertakind 20  T-33A-1-LOs were donated and a further 10 were lent to the Royal Canadian Air Force.  When Canada started producing her own version in 1951 these planes were turned over to Turkey and Greece. The Canadian T-33s were produced by Canadair and they were called CT-33AN which were named by the USAF as T-33 Mk.III. The Canadian made T-33s are similar to the US T-33s with its body construction but Rolls Royce “Nene-10” turbojets with a thrust of 5100lb were urilized. In addition to Canada CT-33Ans were also flown by France, Greece, Portugal, Turkey and Bolivia. A total of 656 CT-33Ans were produced.

Similarly 210 examples were produced in Japan by Kawasaki starting on July 1st, 1954.

Belgium, Brazil,Canada, Chile, Nationalist China, Columbia, Cuba, Danemark, Ethiopia, France, Greece, Iran, Italy, Japan, South Korea, Holland, Norway, Pakistan, Peru, Philippines, Portugal, Saudi Arabia, Spain, Thailand, Uruguay, USA, Venezuela, Yugoslavia and Turkey are among the thirty nations who became T-33 users.

Until the end of 1959 a total of 6557 T-33s were produced and 5691 of them were T-33As. The RT-33A is a recconnaissance version produced mainly for export. This model has a nose mounted camera and all of the equipment is placed by removing the back seat in the tandem cockpit.  They were given to France, Italy, Holland, Pakistan, Thailand and Turkey within the MAP program.

The USAF interceptor T-94 is a further development of the T-33 having the same wings, tail section and the landing gear.

The transfer of the TuAF to jetplanes started with the departure of eight pilot-officers for Edwards AFB in Arizona-USA. These eight pilots are the very first jet pilots of Turkey(1).  The pilots whose names are given below flew with T-6, T-33, F-80 and  F-84 respectively and after completing theit training program they arrived Turkey in May 1951. The first  two T-33s (51-4058 & 51-4059) that arrived Turkey were T-33As and they came on ship to Istanbul on 27th Dec. 1951. Others were flown from the Italian town of Brindisi to Balıkesir. The arrival of the T-33As continued until 1993 with intervals and a total of 110 entered the TuAF inventory. The first arrivals were assigned to the 193rd Squadron. The Jet Training Squadron remained stationed in balıkesir from 27th Dec 1951 to 1953 which was then transferred to Diyarbakır. The squadron transferred to Eskişehir in 1956 where it was named as the 111st Training Squadron a year later in 1957. In 1958 it was renamed as the Independent Training Squadron. On July 4th 1964 the squadron was again moved but this time to its permanent place Çiğli-İzmir. In 1970 it wa renamed as 121st Squadron.  The T-33s were started being retired from active duty starting in 1993. Some remained in service at various air bases as trainers and liaison planes. 69 examples of T-33 Mk.IIIs produced by Canadair joined the TuAF they they served in between 1958-1982. In addition to the 121st Squadron they also served at various air bases as trainers and and liaison planes together with T-33As. The names of the bases may be found below. 

  1. AFB, Training & Liaison Detc......... 1953-1996
  1. AFB, Training & Liaison Detc......... 1956-1996
  2. AFB, Training & Liaison Detc......... 1956-1997
  3. AFB, Training & Liaison Detc......... 1956-1996
  4. AFB, Training & Liaison Detc......... 1956-1996
  5. AFB, Training & Liaison Detc......... 1956-1996
  6. AFB, Training & Liaison Detc......... 1956-1996
  7. AFB, Training & Liaison Detc......... 1956-1996

During January-July 1955 22 pieces of RT-33A arrived from RCAF (Canada) within the MAP program. This was followed by two more from France in 1983.  RT-33As were deployed at the following units until 1994.

      Jet Training Sq. (Eskişehir)................1956-1958

      Jet Recce Sq.....................................1956-1958

      192. Sq. (9. AFB,Balıkesi...................1982-1984

      184. Sq. (8. AFB, Diyarbakır...............1984-1994

Özellikleri/Specifications:

Mürettebat/Crew: 2 (1(2)), Motor/engine: Allison J-35-A35 radyal kompresörlü turbojet/turbojet with radial compressor(3), itiş gücü/thrust: 4600 lb(24.60kN), kanat açıklığı/wingspan: 11,87m, uzunluk/length: 11,49m, yükseklik/height: 3,55m, kanat alanı/wing area: 22,0 m2, azami hız/max speed: 965km/h (Mach 0,85), tavan/ceiling: 14,700m, menzil/range: 2,150km

(1) İlk jet pilotlarımız/ The first jet pilots of TuAF

  • Yzb (Capt.) İbrahim TOZAN
  • Yzb (Capt.) Cevat TUNA
  • Yzb (Capt.) Tarık Gökeri
  • Yzb (Capt.) Necdet HORASAN
  • Ütgm (Lt.) Lütfü GÜNDOĞDU
  • Ütgm (Lt.) Oğuz BARUT
  • Ütgm (Lt.) Ali TEKİN
  • Ütgm (Lt.) Tacettin Gökdeniz

(2) RT-33A’da mürettebat 1 pilottur/Crew is a single pilot in RT-33A

(3) T-33 Mk.III(CT-33AN)de Rolls Royce “Nene-10”/Rolls Royce “Nene-10” in T-33 Mk.III (CT-33AN)

Lockheed T-33A

Seri No Serials

Geldiği ülke

Origin

Geliş Tarihi

     Arrival

Notlar Remarks

 

Seri No Serials

Geldiği ülke

Origin

Geliş Tarihi

     Arrival

Notlar

Remarks

50-0443

RCAF

19.07.1955

 

 

52-9866

USAF

20.03.1965

 

50-1275

RCAF

17.07.1955

 

 

52-9887

USAF

09.07.1983

 

50-1276

RCAF

14.05.1955

Wr

 

52-9888

?

?

 

51-4058

USAF

27.12.1951

 

 

52-9889

USAF

23.03.1954

Cr

51-4059

USAF

27.12.1951

Cr

 

52-9891

USAF

04.05.1954

 

51-4063

RCAF

19.05.1955

 

 

52-9903

GAF

13.08.1968

 

51-4084

RCAF

14.05.1955

 

 

52-9911

USAF

04.05.1954

 

51-4086

FAF

26.11.1982

Wr

 

52-9919

USAF

04.05.1954

 

51-4116

FAF

18.04.1982

 

 

52-9922

HAF

18.09.1972

Mon

51-4117

USAF

29.02.1952

 

 

52-9965

GAF

29.01.1969

 

51-4118

USAF

29.02.1952

Wr

 

52-9968

GAF

29.11.1989

Wr

51-4119

GAF

14.05.1955

 

 

53-5035

USAF

16.04.1965

 

51-4125

FAF

14.05.1955

 

 

53-5062

USAF

26.04.1965

Mon

51-4153

FAF

26.11.1982

Mon

 

53-5064

USAF

?

Cr

51-4155

USAF

18.03.1952

 

 

53-5139

USAF

?

Cr

51-4156

RCAF

14.05.1955

 

 

53-5327

USAF

13.05.1965

 

51-4192

FAF

08.04.1993

Mon

 

53-5329

USAF

05.05.1965

Wr

51-4193

USAF

02.07.1952

 

 

53-5625

GAF

05.03.1969

 

51-4228

USAF

02.07.1952

 

 

53-5632

GAF

09.07.1968

 

51-4284

FAF

28.05.1982

Mu-An

 

53-5742

USAF

21.06.1955

 

51-4350

FAF

26.11.1982

Mon

 

53-5743

USAF

21.06.1955

Cr

51-4511

HAF

18.09.1972

 

 

53-5744

USAF

21.06.1955

 

51-4512

HAF

18.09.1972

Mon

 

53-5746

USAF

21.06.1955

Mu-Ist

51-6573

USAF

08.10.1952

 

 

53-5747

USAF

21.06.1955

 

51-5563

USAF

?

Cr

 

53-5772

GAF

13.08.1968

 

51-6575

USAF

12.10.1952

Cr

 

53-5788

USAF

15.07.1955

 

51-6764

FAF

28.04.1983

Mu-An

 

53-5789

USAF

14.07.1955

 

51-6772

FAF

26.11.1982

 

 

53-5791

USAF

14.07.1955

Mon

51-6773

USAF

27.12.1952

 

 

53-5792

USAF

15.07.1955

 

51-6774

USAF

07.12.1952

Cr

 

53-5793

USAF

15.07.1955

Mon

51-6775

USAF

12.10.1952

 

 

54-1526

GAF

09.07.1968

 

51-8930

USAF

22.06.1953

 

 

54-1607

USAF

21.10.1955

 

51-8931

USAF

23.03.1953

 

 

54-1608

USAF

21.10.1955

Mon

51-8934

USAF

22.06.1953

 

 

54-1609

USAF

21.10.1955

Wr

51-9029

HAF

18.09.1972

 

 

54-1560

USAF

?

Cr

51-9250

FAF

08.04.1983

 

 

55-3092

FAF

08.04.1983

Mon

52-9831

USAF

23.03.1954

 

 

55-3093

FAF

11.03.1982

Mon

52-9922

USAF

18.09.1972

 

 

55-3095

FAF

31.10.1981

 

51-17451

USAF

11.10.1953

Cr

 

55-3096

FAF

31.10.1981

 

51-17476

GAF

05.03.1969

 

 

55-3106

FAF

18.04.1982

Mon

51-17485

GAF

11.10.1968

 

 

55-3107

FAF

08.04.1983

Mon

51-17491

HAF

18.09.1972

 

 

55-3108

FAF

18.04.1982

 

51-17493

USAF

19.03.1954

Cr

 

55-4432

FAF

08.04.1983

Mon

51-17495

USAF

22.09.1954

 

 

55-4952

HAF

18.09.1972

Mon,İzm-İnciraltı

51-17515

USAF

19.03.1954

Cr

 

55-4961

HAF

18.09.1972

Mon

51-17517

USAF

19.03.1954

 

 

57-6734

GAF

08.10.1968

 

51-17519

USAF

19.03.1954

 

 

58-0454

GAF

21.07.1977

 

51-17528

USAF

19.03.1954

 

 

58-0595

GAF

21.07.1977

 

51-17541

HAF

18.09.1972

Mu-An

 

58-0640

GAF

21.07.1977

 

51-17551

USAF

23.03.1954

 

 

51-6767

FAF

31.10.1982

 

51-17553

HAF

18.09.1972

 

 

51-6768

FAF

11.03.1982

 

52-9408

USAF

?

 

 

51-6870

FAF

11.03.1982

 

52-9681

USAF

?

Cr

 

51-6872

FAF

18.07.1982

 

52-9857

USAF

16.04.1965

 

 

 

 

 

 

Canadair T-33 Mk.III (CT-33AN)

  Seri No Serials

Geldiği ülke

Origin

Geliş Tarihi

     Arrival

Notlar Remarks

 

Seri No Serials

Geldiği ülke

Origin

Geliş Tarihi

     Arrival

Notlar

Remarks

  51-133588

RCAF

21.02.1973

 

 

54-21368

RCAF

10.09.1959

Cr

  51-133589

RCAF

21.02.1973

Mon

 

54-21392

RCAF

10.09.1959

Cr

  51-133642

RCAF

21.02.1973

 

 

54-21399

RCAF

10.09.1959

Cr

  51-133649

RCAF

21.02.1973

 

 

54-21407

RCAF

10.09.1959

 

54-21017

RCAF

10.09.1959

Cr

 

54-21410

RCAF

04.02.1974

Mon

54-21021

RCAF

10.09.1959

Cr

 

54-21431

RCAF

17.05.1958

Cr

54-21030

RCAF

10.09.1959

 

 

54-21436

RCAF

17.05.1958

Mon

54-21066

RCAF

04.02.1974

 

 

54-21445

RCAF

10.09.1959

Cr

54-21108

RCAF

04.02.1974

 

 

54-21461

RCAF

17.05.1958

 

54-21109

RCAF

04.02.1974

 

 

54-21473

RCAF

10.09.1959

Cr

54-21143

RCAF

04.02.1974

 

 

54-21475

RCAF

10.09.1959

 

54-21204

RCAF

10.09.1959

 

 

54-21476

RCAF

17.05.1958

 

54-21214

RCAF

10.09.1959

 

 

54-21493

RCAF

17.05.1958

 

54-21220

RCAF

17.05.1958

Cr

 

54-21495

RCAF

17.05.1958

 

54-21223

RCAF

10.09.1959

 

 

54-21498

RCAF

17.05.1958

 

54-21237

RCAF

17.05.1958

 

 

54-21503

RCAF

04.02.1974

Wr

54-21240

RCAF

10.09.1959

 

 

54-21514

RCAF

17.05.1958

Cr

54-21241

RCAF

17.05.1958

Cr

 

54-21527

RCAF

10.09.1959

 

54-21243

RCAF

04.02.1974

 

 

54-21532

RCAF

10.09.1959

 

54-21268

RCAF

10.09.1959

Cr

 

54-21534

RCAF

17.05.1958

 

54-21285

RCAF

10.09.1959

Cr

 

54-21536

RCAF

04.02.1974

Mon

54-21289

RCAF

10.09.1959

 

 

54-21537

RCAF

17.05.1958

Cr

54-21309

RCAF

10.09.1959

 

 

54-21545

RCAF

17.05.1958

Cr

54-21310

RCAF

10.09.1959

Cr

 

54-21549

RCAF

17.05.1958

Cr

54-21231

RCAF

04.02.1974

 

 

54-21602

RCAF

04.02.1974

 

54-21336

RCAF

10.09.1959

Cr

 

54-21636

RCAF

10.09.1959

Cr

54-21339

RCAF

17.05.1958

 

 

55-4438

FAF

18.07.1982

 

54-21340

RCAF

10.09.1959

Cr

 

 

 

 

 

54-21344

RCAF

17.05.1958

Cr

 

 

 

 

 

54-21364

RCAF

17.05.1958

 

 

 

 

 

 

Lockheed RT-33

Seri No   Serials

Geldiği ülke

Origin

Geliş Tarihi

Arrival

Notlar Remarks

 

Seri No Serials

Geldiği ülke

Origin

Geliş Tarihi

Arrival

Notlar

Remarks

53-5209

USAF

xx.02.1955

Cr

 

53-5613

USAF

xx.04.1955

 

53-5238

USAF

xx.01.1955

(4)

 

53-5619

USAF

xx.04.1955

 

53-5308

USAF

xx.03.1955

Wr

 

53-5626

USAF

xx.04.1955

 

53-5322

USAF

xx.02.1955

(4)

 

53-5631

USAF

xx.04.1955

(4)

53-5384

USAF

xx.02.1955

(5)

 

53-5668

USAF

xx.05.1955

(4)

53-5420

USAF

xx.02.1955

(4)

 

53-5675

USAF

xx.05.1955

 

53-5430

USAF

xx.02.1955

(4)

 

53-5781

USAF

xx.05.1955

 

53-5466

USAF

xx.03.1955

Cr

 

53-5790

USAF

xx.07.1955

(5)

53-5474

USAF

xx.03.1955

(6)

 

53-5795

USAF

xx.07.1955

(4)

53-5539

USAF

xx.03.1955

(4)

 

54-1522

USAF

xx.07.1955

(7)

53-5546

USAF

xx.04.1955

 

 

54.1543

FAF

08.04.1983

 

53-5594

USAF

xx.04.1955

(4)

 

54-1548

FAF

08.04.1983

 

Semboller/Abbreviations:

RCAF: Kanada Hava Kuvvetleri/Royal Canadian Air Force

GAF: Alman Hava Kuvvetleri /German Air Force

FAF: Fransız Hava Kuuvetleri/French Air Force

HAF: Hollanda Hava Kuvvetleri/Royal Dutch Air Force

Cr.: Düştü/Crashed

Wr.:kaza-kırım/Wrecked

Mon:Anıt/Monument

Mu-An: Ankara Havacılık Müzesi’nde sergilenmekte/Being exhibited at Aviation Museum-Ankara

Mu-Ist: İstanbul Havacılık Müzesi’nde sergilenmekte/Being exhibited at Aviation Museum-Istanbul

(4) İtalya’ya verildi/given to Italy

(5) Fransa’ya verildi/given to French

(6) Protekiz’e verildi/Given to Portugal

(7) Hollanda’ya veridi/Given to Holland

EDİTÖR : M. Haluk SEVEL

  m_h_sevel@yahoo.com

                                                                 Copyright © 2000-2006 Tayyareci