Sonunda anlamli bir tartisma konusu cikti ortaya.

Deneysel mi Sayisal mi?

Oncelikle: `kendi` savas ucagini uretmek isteyen kisiler temel bilimlerle, temel kanunlarla ve kavramlarla ilgilenmek zorundadirlar. [hele ki bu kisiler Turkiye'de iseler daha da fazla, cunku ora'daki kanunlar bura'da islemeyebilir!]

Akim gormemis bir muhendisin, yuksek hizla seyreden bir arabanin camindan elini (kafasini) cikartmamis bir muhendisin baskalari tarafindan yazilmis [ve cok iyi belgelendirilmis olsa da] bir yazilima guvenmesi bir sirket ya da ulke icin dogru olmaz.

Yavuzbalkan 10/06/2003 : 06:54:44 tarihli mesajinda konuya net bicimde yaklasmis.

Eger ucak yapmak istiyorsaniz, hele ki bir de onu gelistirmek istiyorsaniz sayisal araclarin yaninda deneysel araclara da ihtiyaciniz olacaktir. Aksi takdirde tasarim cevriminiz yarim kalir. Uretirsiniz ama ortaya cikan urunu degerlendiremez, gelistiremezsiniz.

Eger cok sey istiyorsak cok calismak zorundayiz. Doga kanunlari boyle emrediyor. :) Ama bizi bir CASA idare eder diyorsak, simdikinin 10 kati daha fazla calismamiz/harcamamiz yeterli olur. Onu da yapamazsak birkac AWACS satin aliriz. :)

Tekrar gorusmek uzere. Konuyu actiginiz icin ve degerli tartismalariniz icin tesekkurler.

Iyi gunler,
Gurkan Cetin

Not: Kac tane savas ucagi, savunma veya roket projemiz oldugunu bilmiyorum. Samimi olarak soyluyorum.

____________________

Merhaba
Öncelikle burada yazılanların başlangıcı sadece tüneller hakkında bilgi verilmekti ama bu konuyu geçtik sanırım.

Son olarak gürkan beyin yazdıklarına karşılık olarak şunları belirtmek isterim.
Siz uçak mühendisi olarak ve yurt dışında çalışmlar yapmış bir olarak garip diyebileceğim yaklaşımlarınız var.

G.Ç : konu basligina donersek, ruzgar tuneli olmazsa bu programlardaki empirik yaklasimlarin sebeplerini nasil anlariz? ortaya cikan sonucun gercekle karsilastirmasini nasil yapariz?

Mave : Gayet basit gerçekten yapılmış bir prototip aşamasında değilseniz yada model aşamasında mecburen bu programlaradan elde edilen verilere ve sonuçlara göre hareket edeceksiniz.

G.Ç. : var olan tunellerin kullanilmasi icin de gorus bildirildi mi? Isteyen herkesin kullanimina da aciktir eminim bu tuneller*.

Mave : Haklısınız NASA Her tasarımcıya "Buyrun gelin uçağınızın testini bizde yapın diyordur sanırım" Allah aşkına ne demek herkeze açıktır!

G.Ç. : "Deneysiz olmaz." -Prof.Dr.M.Z.Erim

Mave : Sözlerle değil gerçek şartlara göre davranmamız gereklidir.

Türkiye şartlarının konuşulduğu bir durumda Gerçek Tünel Testlerinin yapılmasından söz etmek hata olur kaç tane savaş uçağı projemiz mevcut Yeni kaç helikopter prototipimiz mevcutta tünel testine girmeden sonucunu anlamak gibi derdimiz olsun!! Öncelikle çalışılan projeler ile ilgili prototipler yapılmadan bunları tartışmak yersiz bence.

Saygısızlık ettiysem üzgünüm ama bunlar türkiye gerçekleri hayallerle yaşamamıza gerek yok gerçeklere bakalım lütfen!!

ruzgar tunellerin cesitleri de var. ornegin herkesin bildigi ruzgar tunellerinin (acik devre-kapali devre) yaninda dikey ruzgar tunelleri de var. belgeseli'in birinde izlemistim. amerika'da ve avrupa'da bu dikey ruzgar tunelleri de mevcut. cesitli egitim ve eglence isleri icin kullaniliyor.
turkiye'de benim bilmedigim ama bu mesaji okuyanlardan mevcut oldugunu bilen var mi? iyi gunler.

Bu konuya uzun zamandan bu yana cevap yazmamıştım ama teknik konulardaki eksikliklerimiz gördükçe kendimi yazmak zorunda hissediyorum.

Belgesel kanalları seyreder ve araştırma yapma imkanlarınız olursa göreceksinizki bir uçağın tasarım aşamasında öncelikle bilgisayar ortamında 3D modellerin tünel testleri yapılır bunların ardından çıkan sonuçların uygunluğuna göre düzenlemeler yapılarak tasarımın ölçekli bir modeli hazırlanır ve gerçek tünelde bununla testler yapılır ve değerlendirmeleri yapılarak daha büyük ölçekli yada boyut/ağırlık oranıyla 1:1 model hazırlanarak burada çok adı geçen NASA test tüneline girer ve aracın hız hüzeyine göre ( sanırım max MACH 2.0 düzeyine kadar test yapabiliyor) test edilir ve son sonuçlara göre imalat işine başlanır. Sanırım bunları birçoğunuz zaten biliyorsunuzdur.

Konu şu, kimsenin test tüneli kullanmayalım yada türkiye için gerekli değil dediği yok sadece bizim bunu yapacak ne uçağımız nede helikopterimiz olmadığı için tünel yapılması yada kullanılması düşüncesi ters.

Benim model uçak test ediliyor dediğim tünellerde gerçek tasarlanan uçakların modelleri değil hepinizin bildiği hafta sonları uçurulan OS yada başka marka motorları olan model uçaklar test ediliyor demek istedim.

Türkiyede araştırabildiğim kadarıyla 4 yada 5 tünel mevcut ama kullanım oranları çok az ve güçleride çok düşük sanırım 40 ila 100 Km süratleri test edebiliyorlar.

Dikey tünellere gelince; en çok paraşütçülerin serbest düşüs çalışması ve maliyeti bir uçak kaldırmaktan daha düşük olduğu için paraşütçüler tarafından kullanılmakta. Bunu 1995 yılında Türkkuşu paraşüt okulunda hocalarımla tartışmıştık neden biz böyle birşey yapıp ta çalışmıyoruz diye ancak satınalmanın çok asışı maliyet gerektirdiğini ve bir hayalden öte gidemiyeceğini söylemişlerdi ancak 1000 Bg bir motor ve 6 Mt çaplı bir pervane olduğu taktirde maliyeti 1-1,5 milyar arasında yapılabilir. Bu imkanlar da THK mevcut sanırım.

TAI nin yapmış olduğu ZİU hepinizin malumu.ZİU'nun yakın çekimlerini ya da gerçekten kendisini sergi dışında görenleriniz olduysa uçağın gövde ve kanatlarına yapıştırılmış değişik renkte ipler dikkatinizi çekmiştir.Göremeyen varsa da burada duymuş oldu.Bu iplerin tek amacı uçuş sırasında uçağın üzerinden geçen havanın davranışını saptamak.Uçak test uçuşundayken yanında bir helikopter ona eşlik ediyor,kameraya alınıyor ve daha sonra Tasarım-geliştirme mühendisleri tarafından uçak üzerindeki aerodinamik hatalar,hava girdapları vs..
tespit ediliyor.

TAI'nin elinde bu tür çalışmalar için kullanılmaya müsait bir de meşhur S-2 var.Ancak o da yatmakta.Aslında ZİU'nun uçurulması bile firmaya gereksiz yük bindiriyor çünkü siz uçağı gerçek zamanlı bir para dönüşümü için uçurmuyorsunuz amaç sadece deneyim elde etmek değişik durumlarda havanın davranışını incelemek.
Dolayısıyla uçağın uçuş masrafı cebinizden çıkıyor.

Biz bu durumu görünce Tasarım-Geliştirme müdürüne bu testlerin niçin rüzgar tünelinde yapılmadığını sormuştuk.O da meselenin tüneli yapmak değil işletmek olduğunu söylemişti.Nitekim işin aslı;Tasarım-geliştirme için öncelikle araştırma-geliştirme kuruluşları yani üniversitelerin bu tür olanaklara sahip olması lazım.Bu durumunda sağlanmasıyla sorumlu olan kuruluş devletimiz.

Türkiye'nin en önde gelen kuruşluşunda durum bu...bilgilerinize...

Bu arada kendi savaş uçağımızı üretmek lafı geçtiği için söylemek isterim;
Bizim mühendislikte okuduğumuz ve tasarım için gerekli statik dengeleri sağlamak ve dinamik kuvvetleri kontrol altında tutmak için gerekli denklem hesaplamalar gerçek tasarım aşamasında oldukça üstün körü yapılıyor.Sonuçta sizin çıkarttığınız kağıt üstündeki tasarım işin en kaba hali kalan tüm safhalar üretime geçilene dek pratiğe dayanıyor.Bu pratikte tabi ki rüzgar tüneli-su tüneli testleri,denem uçuşları,çeşitli gerilme-dayanım testleri filan...

İşin daha da ilginç tarafı herkes sizinle her türlü teorik görüşünü paylaşıyor ama iş testler sonucu elde edilen rakamlara geldiğinde devlet sırrı kapsamına giriyor.Sonuç olarak eğer kendi uçağımızı yapmak gibi bir iddamız varsa hele hele bu uçağın sadece uçmasını değil aynı zamanda,savaşmasını da istiyorsak kendi rüzgar tüneli (ve burada daha saymadığım onlarca test ortamından oluşan bir AR-Ge tesisine ihtiyacımız var.Dahası bunca yatırım ürünü oluşturma sürecinin küçük bir kısmı için.Bugün piyasaya ürün sunmaya devam eden firmaların çoğu tasarım konusunda 20-30-40'lı yıllardan gelen deneyime sahip kalan çok az bir kısmı ise(Hindistan,Çin,Pakistan gibi ülkelerin fabrikaları) devletin desteğiyle çok küçük adımlar ve büyük maliyetlerle tasarım sürecini gerçekleştirebiliyorlar.

-Malumunuz Hindistan'ın tasarlayıp mock-up larını yıllar önce sunduğu iki uçak hala geliştirme safhasında...

Saygılarımla,
Mert ÇEVİK

Potpuri gibi olacak ama...

__________
Yavuzbalkan'in sorusu:
> turkiye'de benim bilmedigim ama bu mesaji okuyanlardan > mevcut oldugunu bilen var mi? iyi gunler.

Sorunun yaniti: evet var. Dikey akis masasi olarak egitim amacli kullanilan ufak bir tanesi ITU'de mevcut. Sinir tabaka deneyi yapmistik.

_________
maverickx mesajinda "ne uçağımız nede helikopterimiz olmadığı için tünel yapılması yada kullanılması düşüncesi ters" diyor.

Ben tunellerin yalnizca ucak ve helikopter ureticilerinin isine yaramadigini, baska konularda da faydali olduklarini hatirlatmak, eklemek istiyorum. Iskan mekanlarinin, arazilerin, ruzgar turbinlerinin ve daha nice konularin arastirilmasinda ruzgar tunellerinden (butun dunyada) faydalanilir.

__________
mertcevik'in 27/08'deki mesajinda soyledigi tabii ki dogru. "meselenin tüneli yapmak değil işletmek olduğu".

Hayatta kalmanin ana kosulu yasami surdurebilmek olduguna gore her canlinin ihtiyaclarinin karsilanmasi lazim. Hava tunelleri de enerjiye ihtiyac duyar, bakima ihtiyac duyar. Karsiliginda da size bilgi, tecrube ve bir yigin rakam verir.

__________
sonuc niyetine:

derim ki, hedefe yonelik muhte$em ve dev bir eser (organizasyon, sirket, fabrika, devlet) ortaya cikartmaktansa yine hedefe yonelik kucuk, hatasi da olan ama i$ goren, kurulmasi uzun surmeyen, degistirmesi ve yonetmesi kolay olan, buyuk tartismalar gerektirmeyen cabalar icinde olmak daha karli olabilir.

Iyi gunler,
Gurkan

DN: Isteyen herkes evde kendisine ufak bir ruzgar tuneli yapabilir. denemesi bedava.